Kamień Pomorski to miasto, które skrywa jeden z najważniejszych kościołów w Polsce – a zarazem jeden z najbardziej niedocenianych przez turystów spoza regionu. Katedra św. Jana Chrzciciela, wznoszona od XII do XV wieku, jest jedną z najważniejszych budowli gotyckich na Pomorzu i najwspanialszym zabytkiem Kamienia Pomorskiego. Dla gości wypoczywających na wybrzeżu to obowiązkowy punkt każdej wycieczki w głąb wyspy Wolin i okolic.
Początki świątyni sięgają dramatycznych wydarzeń z XII wieku. Jej historia zaczyna się w roku 1176, kiedy po najeździe Duńczyków na Wolin i zniszczeniu grodu, siedziba biskupstwa została przeniesiona do Kamienia Pomorskiego. Budowę pierwszej katedry rozpoczęto zapewne krótko po tej dacie.
Historia kamieńskiej katedry sięga rządów Bolesława Krzywoustego, który zaprosił na misje chrystianizacyjne świętego Ottona z Bambergu. Podczas dwóch wypraw Bishop ufundował na Pomorzu aż czternaście kościołów – jednym z nich był ten w książęcym Kamieniu. 15 sierpnia roku 1176 położono kamień węgielny pod budowę przyszłej katedry.
Przez wieki świątynia przechodziła przez ręce różnych wyznań i dynastii. Parafia katolicka istniała w Kamieniu do 1534 roku, a katedra pozostawała katolicką do 1544 roku. Po śmierci ostatniego biskupa katolickiego katedra stała się kościołem luterańskim, co trwało aż do zakończenia II wojny światowej, gdy Kościół Katolicki powrócił na te ziemie.
1 września 2005 roku konkatedra oraz sąsiadujący z nią zespół budynków zostały rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej uznane za pomnik historii. 14 września 2010 roku katedra kamieńska została podniesiona do rangi sanktuarium, słynącego łaskami obrazu Pana Jezusa Ukrzyżowanego i Matki Bożej Bolesnej z Brzozdowic – obrazów przywiezionych przez repatriantów ze Lwowa.
Romańsko-gotycka, ceglana, trójnawowa bazylika z wirydarzem od strony północnej. Prezbiterium o cechach romańskich i wczesnogotyckich. Bogato udekorowana gotycka fasada południowa. Nad całością dominuje masywny neogotycki blok wieżowy z 1934 roku, zwieńczony czterospadowym hełmem, na szczycie którego ustawiony jest duży łaciński krzyż.
Szczególną uwagę zwraca ozdoba zewnętrzna nawy południowej. Zaprojektowana na początku XV wieku przez architekta, prawdopodobnie pochodzącego z Braniewa, dekoracja stworzona z oddzielonych od siebie pinaklami trójkątnych wimperg z rozetkami po środku nadaje zbitej konstrukcji niezwykłej lekkości. Do wykończenia użyto glazurowanej cegły, która wypełniła rozetki i lico wimpergi, tworząc kompozycję doskonałą.
Katedra jest najstarszym obiektem sakralnym na Pomorzu Zachodnim z najstarszą znaną więźbą dachową z terenu Polski. To fakt, który sam w sobie czyni z niej wyjątkowe miejsce na mapie architektury sakralnej całego kraju.
Przekraczając próg katedry, wkracza się w przestrzeń, w której każdy detal opowiada swoją historię.
Krzyżowo-żebrowe i gwiaździste sklepienia katedry zdobią pozostałości średniowiecznych malowideł – sceny ewangeliczne, motywy roślinne i symboliczne. Na sklepieniu nawy głównej ukazano scenę Sądu Ostatecznego. W prezbiterium romańska polichromia z XIII wieku przedstawia ogród Edenu; znajdują się tam również dwa obrazy pochodzące ze słynnego warsztatu malarza Cranacha.
Rok 1534, kiedy Pomorze przyjęło protestantyzm, wymusił adaptację świątyni do nowych wytycznych. Przed zmianami udało się ocalić chrzcielnicę z XIV wieku, XV-wieczne stalle, krucyfiks w formie Drzewa Życia, XVI-wieczny tryptyk oraz późnogotyckie figury świętych Janów – Chrzciciela i Ewangelisty.
Prym w nawie głównej wiodą XVII-wieczna ambona oraz prospekt organowy z tego samego okresu. Zdająca się lewitować ambona udekorowana została licznymi puttami i przedstawieniami Ewangelistów, a jej znakomity baldachim z figurą Jana Chrzciciela wspierają dwa anioły.
Jednym z najbardziej niezwykłych elementów całego kompleksu jest przestrzeń otaczająca katedrę od strony północnej.
Wirydarz katedry kamieńskiej wzniesiony na przełomie XIII i XIV wieku jest jedynym tego typu założeniem przykatedralnym w Polsce. W przeszłości był miejscem pochówku kanoników i biskupów kamieńskich, miejscem kontemplacji oraz ogrodem. W centralnym miejscu wirydarza znajduje się kamienna chrzcielnica. Rośnie tam 500-letni żywotnik i 350-letni dąb. To jedno z tych miejsc, gdzie czas zdaje się płynąć inaczej – idealne na chwilę wyciszenia po zwiedzaniu wnętrza.
Katedra kryje w sobie więcej niż sztukę i architekturę. Jest nekropolią książąt pomorskich z dynastii Gryfitów. W zasypanych kryptach znajdują się groby książąt pomorskich i biskupów kamieńskich, w tym biskupa Konrada I, który zmarł w 1186 roku. W podziemiach świątyni spoczywają m.in. Warcisław III (zm. 1264), Barnim I (zm. 1278), Bogusław III (zm. 1309), Bogusław V (zm. 1374) i Bogusław VIII (zm. 1418).
Bez wątpienia największym skarbem katedry są jej słynne organy. W latach 1669–1672 z fundacji księcia pomorskiego Ernesta Bogusława Croya powstały w kamieńskiej świątyni monumentalne organy. Należą do najbardziej znanych w Polsce. Instrument liczy 47 głosów i 3300 piszczałek.
Efekt akustyczny jak i wizualny okazały się być zaskakujące – po dziś dzień instrument jest jednym z najpiękniejszych w kraju, a kamieńska katedra dzięki niemu znana jest ze znakomitych koncertów organowych. Szczęśliwi, którzy usłyszeli organy na żywo, zgodnie twierdzą, że to doświadczenie trudne do opisania słowami.
Organy kamieńskie od ponad sześciu dekad są sercem jednego z najbardziej prestiżowych wydarzeń muzycznych w Polsce.
We wtorek, 23 czerwca 1964 roku, o godzinie 20:00 zainaugurowano pierwszy z koncertów organowych. Po pierwszym koncercie prasa donosiła o prawie pięciuset słuchaczach obecnych w kamieńskiej katedrze. Kamieński Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej, najstarszy na Pomorzu Zachodnim i jeden z najstarszych w Polsce, przez te wszystkie lata zgromadził setki wykonawców i tysiące słuchaczy – wirtuozów z całego świata.
Koncerty rozpoczynają się o godz. 19:00 zawsze w piątki, począwszy od ostatniego piątku czerwca, aż do pierwszego piątku września. Bilety można nabyć w Katedrze i w Biurze Festiwalu od poniedziałku do piątku w godzinach 10:00–16:00, a także przed Katedrą w piątki od godz. 17:00.
Wizyta na piątkowym koncercie festiwalowym to jedno z tych przeżyć, które zostają na zawsze. Dźwięk XVII-wiecznych organów wypełniający gotyckie sklepienia robi wrażenie nawet na osobach, które na co dzień nie słuchają muzyki klasycznej.
Katedra to serce miasta, ale Kamień Pomorski oferuje znacznie więcej. W ramach Osiedla Katedralnego wzniesiono pałac biskupi (XV wiek, przebudowany w XVI wieku), plebanię katedralną, dom dziekana i kilka kanonii. Godny uwagi jest gotycki ratusz z XIII wieku, przebudowany w XVI wieku z cechami renesansowymi. Innym ciekawym zabytkiem jest Brama Wolińska z XIV wieku z przyległą basztą w stylu gotyckim. Zachowały się również resztki murów miejskich. Miasto okalają też pozostałości murów obronnych, u których podnóża rozciąga się miejski bulwar nad Zalewem Kamieńskim z malowniczą mariną.
Katedra mieści się przy Placu Katedralnym 8, 72-400 Kamień Pomorski. Z Międzywodzia do Kamienia Pomorskiego jest około 19 kilometrów – można tu dotrzeć samochodem w niecałe 25 minut trasą przez Dziwnów. Miasto leży na lądzie stałym, więc podróż nie wymaga przeprawy promem.
Kamień Pomorski to idealna propozycja na całodniową wycieczkę – katedra, wirydarz, stare miasto, marina i bulwar nad zalewem wypełnią czas nawet najbardziej wymagającym turystom.
Jeśli szukasz dobrego punktu startowego do odkrywania atrakcji tej części Pomorza Zachodniego, warto wybrać nocleg w Międzywodziu – kameralnej miejscowości na wyspie Wolin, skąd zarówno Kamień Pomorski, Wolin, jak i plaże Bałtyku są w zasięgu krótkiej drogi.
Kamień węgielny pod budowę położono 15 sierpnia 1176 roku. Świątynia była rozbudowywana etapami przez kolejne wieki – aż do XV stulecia.
Tak. Rozporządzeniem Prezydenta RP z 1 września 2005 roku konkatedra wraz z sąsiadującym zespołem budynków została uznana za pomnik historii.
Instrument pochodzi z lat 1669–1672 i liczy 47 głosów oraz 3300 piszczałek. Uznawany jest za jeden z najpiękniejszych i najcenniejszych historycznych instrumentów organowych w Polsce.
Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej odbywa się co roku latem – koncerty mają miejsce w każdy piątek o godz. 19:00, od końca czerwca do początku września.
To ogród przykatedralny wzniesiony na przełomie XIII i XIV wieku – jedyny tego rodzaju obiekt w Polsce. Historycznie służył jako miejsce pochówku i kontemplacji; dziś rośnie tam m.in. 500-letni żywotnik.
Około 19 kilometrów – samochodem to niecałe 25 minut jazdy przez Dziwnów.
Plac Katedralny 8, 72-400 Kamień Pomorski. Telefon do zwiedzania: 731 834 012.
max. 2 os.